Triphala: trzy owoce klasycznej ajurwedy

Trzy owoce, jedna receptura

Nazwa mówi dokładnie to, czym jest ta receptura. Tri, trzy. Phala, owoc. Haritaki (Terminalia chebula), Bibhitaki (Terminalia bellirica) i Amalaki (Emblica officinalis), suszone, pozbawione pestek i zmielone na drobny proszek w stałej proporcji. Wykorzystywany jest wyłącznie miąższ, pestki oddziela się przed mieleniem, więc proporcja podana na etykiecie odnosi się do przetworzonego miąższu, a nie do całych owoców.

Tym, co czyni to połączenie nietypowym w klasycznej ajurwedzie, jest jego symetria. Każda z trzech Dosha, funkcjonalnych zasad, którymi ajurweda opisuje sposób działania ciała, ma jeden owoc klasycznie ku sobie skierowany. Haritaki to owoc, który tradycja kieruje ku Vata, zasadzie ruchu, suchości i lekkości. Bibhitaki jest skierowany ku Kapha, zasadzie struktury, wilgotności i spójności. Amalaki jest skierowany ku Pitta, zasadzie ciepła i przemiany. Każdy owoc działa przeciw właściwościom Dosha, ku której jest skierowany, zamiast je podzielać, i właśnie dlatego owoc przypisany Kapha jest sam w sobie suchy i lekki. Częstszym wzorcem jest przechylenie receptury w stronę jednej Dosha i podawanie jej jednemu rodzajowi konstytucji. Triphalę opisuje się jako tridoshiczną, co w praktyce oznacza, że praktyk nie musi ustalać Prakriti danej osoby, czyli jej typu konstytucjonalnego, zanim ją zaproponuje.

Co wnosi każdy z owoców

Haritaki

Klasyczne teksty umieszczają Haritaki na pierwszym miejscu wśród trzech owoców i opisują go jako niosącego pięć z sześciu smaków, wszystkie poza lavana, smakiem słonym. Jego dominującym smakiem jest kashaya, ściągający. W potencji jest ushna, rozgrzewający. Haritaki stosuje się jako pojedyncze zioło, a także w obrębie receptury, i jest sprzedawany osobno jako proszek Haritaki.

Bibhitaki

Tam, gdzie Haritaki niesie kilka smaków naraz, Bibhitaki jest kashaya niemal bez zastrzeżeń i to on nadaje Triphali znaczną część jej charakterystycznej cierpkości. W potencji jest ushna, rozgrzewający, a po strawieniu rozkłada się w smak słodki. Jego klasyczne właściwości to suchość i lekkość, i jest to owoc, który tradycja kieruje ku Kapha.

Amalaki

Amalaki, lepiej znany jako Amla, ma przewagę smaku kwaśnego i jest shita, chłodzący, w potencji, co równoważy ciepło pozostałych dwóch owoców. Pojawia się wielokrotnie w rozdziałach poświęconych Rasayana w literaturze klasycznej i podobnie jak Haritaki bywa stosowany samodzielnie, jako proszek Amla. Rasayana to kategoria preparatów tradycyjnie przyjmowanych przez długie okresy, a nie okazjonalnie, a tradycja umieszcza w niej samą Triphalę.

Ściągająca na języku, słodka po strawieniu

Ajurweda odczytuje substancję na trzech osiach: rasa, smak rejestrowany bezpośrednio na języku; virya, jej potencja w chwili działania; oraz vipaka, smak, w który rozkłada się ona po strawieniu. Triphala jest o tyle interesująca, że te trzy odczyty są ze sobą niezgodne. Na języku jest zdecydowanie ściągająca, z kwaśnym akcentem, a jej vipaka to madhura, smak słodki. Substancję, która smakuje wysuszająco, lecz rozkłada się w smak słodki, klasycznie rozumie się jako odżywczą, a nie wyczerpującą, i dlatego Triphala mieści się w kategorii Rasayana, a nie wśród preparatów czysto wysuszających.

Ponieważ Haritaki i Bibhitaki są rozgrzewające, a Amalaki chłodzący, potencja mieszanki jest łagodna, a nie wyraźnie gorąca czy zimna, co sprawia, że codzienne stosowanie ma sens. Triphalę przyjmowano w niewielkich ilościach, przez długie okresy, w ramach Dinacharya, codziennej rutyny, którą ajurweda uznaje za bardziej doniosłą niż jakikolwiek środek doraźny.

Jak tradycyjnie przyjmuje się Triphalę

Klasycznym nośnikiem jest ciepła woda. Około trzech do sześciu gramów Churnam, formy sproszkowanej, rozmieszuje się w filiżance ciepłej wody i przyjmuje wieczorem, godzinę lub dwie po ostatnim posiłku dnia. Część praktyków woli poranek na czczo, a niektórzy moczą proszek w wodzie przez noc i piją odcedzony płyn, co znacznie łagodzi cierpkość.

Anupana, substancja, w której podaje się preparat, jest w ajurwedzie wybierana świadomie i nie jest kwestią smaku. Ciepła woda to wybór neutralny. Miód stosuje się tam, gdzie pożądane jest działanie lżejsze i bardziej wysuszające. Ghee stosuje się tam, gdzie oczekuje się przeciwieństwa, i taka właśnie jest logika stojąca za preparatem Triphala Ghritham, w którym owoce przetwarza się w bazie z ghee, zamiast podawać je w postaci suchego proszku. Ghritham zachowuje się inaczej niż Churnam, nawet gdy zioła są identyczne, ponieważ ajurweda przyjmuje, że nośnik prowadzi preparat do innych tkanek. Jeżeli preparaty na bazie ghee są dla Państwa nowością, nasz przewodnik o wyborze i zakupie Ghritham w Europie omawia, na co zwracać uwagę.

Proszek czy kapsułki

Ten wybór jest mniej błahy, niż się wydaje. Ajurweda przyjmuje, że rasa, smak, stanowi część sposobu, w jaki działa preparat, ponieważ język rejestruje substancję wcześniej niż żołądek, a Agni, ogień trawienny, zaczyna reagować już w tym momencie. Zgodnie z tym rozumowaniem proszek jest formą pełniejszą. Proszek Triphala daje pełny kontakt ze smakiem ściągającym i pozwala regulować ilość o szczyptę, a nie o całą jednostkę.

Uczciwym kontrargumentem jest to, że preparat, którego nikt faktycznie nie połknie, nie ma za sobą żadnej tradycji. Kapsułki Triphala zawierają odmierzoną ilość i sprowadzają wieczorną porcję do kwestii kilku sekund. Praktyczny wniosek: proszek tam, gdzie ktoś rzeczywiście po niego sięgnie, kapsułki tam, gdzie tego nie zrobi.

Co wyróżnia dobrze wykonaną Triphalę

Trzy owoce łączy się zwykle w równych częściach wagowo, choć niektóre tradycje przypisują Amalaki większy udział. Oba rozwiązania są uzasadnione, ale proporcja powinna zostać podana, a nie pozostawiona bez określenia.

• Wyłącznie miąższ. Pestki zmielone razem z miąższem przytępiają zarówno barwę, jak i smak.
• Barwa. Dobry Churnam ma ciepłą, średnio brązową barwę. Blady proszek warto zakwestionować.
• Smak. Powinien być wyraźnie ściągający i lekko kwaśny. Płaski, pylisty smak oznacza, że proszek leżał zbyt długo.
• Zmielenie. Drobne i równomierne, bez widocznych fragmentów.
• Przechowywanie. Szczelnie, z dala od światła i wilgoci. Sproszkowany owoc szybko chłonie wilgoć i wówczas się zbryla.

Praktyczne zastrzeżenia

Triphala jest suplementem diety i nie zastępuje porady lekarskiej. Osoby w ciąży lub karmiące piersią, przyjmujące jakiekolwiek leki albo mające jakikolwiek utrzymujący się problem zdrowotny powinny przed rozpoczęciem stosowania nowego suplementu porozmawiać z lekarzem lub wykwalifikowanym praktykiem. Proszę zacząć poniżej klasycznej ilości i pozostać przy niej przez tydzień lub dwa. Receptury przeznaczonej na lata stosowania nie poprawi przyjęcie podwójnej ilości w pierwszym miesiącu.

Czytelnicy, którzy kompletują działającą apteczkę ajurwedyjską, zamiast wypróbować pojedynczy preparat, mogą uznać nasze przewodniki po Haridra, klasycznym zastosowaniu kurkumy oraz po Brahmi za rozsądny kolejny krok, ponieważ oba pojawiają się obok Triphali w wielu tradycyjnych rutynach.

Najczęściej zadawane pytania

Jaki smak ma Triphala?

Zdecydowanie ściągający, z kwaśnym podtonem, bliższy bardzo mocnej czarnej herbacie lub niedojrzałej persymonie niż czemukolwiek słodkiemu. Cierpkość jest tu istotą rzeczy, a nie wadą. Ciepła woda zamiast zimnej ułatwia sprawę, podobnie jak moczenie przez noc i odcedzenie.

Czy ma znaczenie przyjmowanie jej o tej samej porze każdego dnia?

Tradycja uznaje konsekwencję za bardziej doniosłą połowę tego zalecenia, ponieważ Triphala należy do powolnej, powtarzalnej strony ajurwedy, a nie do środków przyjmowanych doraźnie. Stała pora, która pasuje do Państwa dnia, jest warta więcej niż teoretycznie lepsza pora, o której stale Państwo zapominają.

Ile Triphali należy przyjmować?

Trzy do sześciu gramów Churnam dziennie to mniej więcej płaska łyżeczka, przyjmowana jako pojedyncza porcja; kapsułki dawkuje się na sztukę, zgodnie z etykietą. Proszę zaczynać od dolnej granicy, a jeżeli praktyk dostosował ilość do konkretnej osoby, jego zalecenie ma pierwszeństwo przed jakąkolwiek ogólną liczbą.

Czy Triphalę można przyjmować codziennie i jak długo?

Codzienne stosowanie przez dłuższe okresy jest klasycznym wzorcem, a nie wyjątkiem, i to właśnie odróżnia preparat z kategorii Rasayana od preparatu okazjonalnego. Tradycyjna praktyka często operuje blokami dwu- lub trzymiesięcznymi, z przerwą pomiędzy nimi. Osoby zamierzające stosować ją bez przerwy dłużej powinny współpracować z praktykiem, który zna ich przypadek.

Czy Triphala Churna to to samo co proszek Triphala?

Tak. Churnam, zapisywane niekiedy jako churna, oznacza w ajurwedzie po prostu preparat sproszkowany. Triphala Churnam i proszek Triphala opisują to samo, a na etykietach spotkają Państwo obie formy.